BAŁTYCKA OSADA

KONCEPCJA REWITALIZACJI ZDEGRADOWANEGO ŚRODOWISKA

STREFY BRZEGU MORSKIEGO

NA CELE PRO-PRZYRODNICZEJ EDUKACJI

 

Wstęp

Potrzeba rekultywacji terenu po zapleczu budowlanym portu wojennego oraz znalezienie nowej funkcji dla tego obszaru spowodowały konieczność opracowania koncepcji sposobu jego rewitalizacji oraz nadania mu takich funkcji, które sprzyjać będą ekonomicznemu i społecznemu rozwojowi miasta. Prezentowany projekt łączy to z koniecznością rozbudowy edukacyjno-badawczej infrastruktury Uniwersytetu Gdańskiego.

Przedsięwzięcie składa się z 4 komplementarnych elementów. Każde z nich, w zależności od założeń i celów zewnętrznych programów finansowych może być traktowane i realizowane jako oddzielny projekt. Wiodącym jest część zwana Bałtycką Osadą. Są to:

  1. Bałtycka osada - budowa rekonstrukcji osady rybackiej na pro-przyrodnicze i kulturowe potrzeby edukacyjne

  2. Park wydmowy - rewitalizacja wydmy na potrzeby edukacji, estetyzacji śródmiejskiej przestrzeni oraz ochrony przyrody.

  3. Morświnarium - budowa ośrodka badań i ekspozycji edukacyjnej morświnów bałtyckich na potrzeby ochrony gatunkowej

  4. Aqua-labs  - budowa i modernizacja ujęć morskiej wody oraz systemu retencji na potrzeby doświadczalnych hodowli organizmów w wodach słonawych oraz czynnej ochrony gatunkowej.

    Opis niniejszy koncentruje się na przedstawieniu założeń realizacyjnych projektu zwanego potocznie „Bałtycką Osadą” a dotyczącego urbanizacyjnej rekonstrukcji fragmentu nadmorskiej osady rybackiej z wiodącą jej nową funkcją – bazy socjalnej dla studentów i uczniów odbywających terenowe zajęcia edukacyjne w Stacji Morskiej UG w Helu.

 Założenia koncepcyjne Bałtyckiej Osady

Uniwersytet Gdański proponuje zrealizowanie przedsięwzięcia publicznego o funkcjach edukacyjno-szkoleniowych oraz przyrodniczo-ochronnych służącego szerzeniu morskiej wiedzy przyrodniczej i etnograficznej, ochronie zagrożonych morskich gatunków i siedlisk.

Inwestycja służyć ma także funkcjom pro-turystycznym ukierunkowanym na poznawanie bioróżnorodności strefy przybrzeżnej morza, poszanowania zasad zrównoważonego rozwoju, poszanowania historycznego dziedzictwa, regionalnych tradycji rybackich i kaszubskich, krzewieniu tolerancji na bazie pro-przyrodniczych wartości.  

 Cele podprojektu Bałtycka Osada

Cele główne:

  • Rewitalizacja post-militarnie zdegradowanego środowiska strefy brzegu morskiego na potrzeby pro-przyrodniczej edukacji, badań i czynnej ochrony gatunków morskich poprzez:

  1. zabudowę najbardziej zurbanizowanej i zniszczonej części tego terenu zespołem budynków, które swoją architekturą i układem będą odtworzeniem nadbrzeżnej wioski rybackiej z przypisaniem im nowych funkcji edukacyjno – socjalnych.

  2. rewitalizację naturalnego środowiska zaplecza wydmowego plaży na obszarze zniszczonym z racji jego wcześniejszych funkcji  poprzez m.in. stworzenie parku wydmowego.

  • Podniesienie walorów krajobrazowych i urbanistycznych rejonu helskiej „Kolonii Rybackiej”, dla poprawy jakości życia jej oraz  innych mieszkańców Helu i Półwyspu poprzez zwiększenie atrakcyjności tego terenu dla turystyki kwalifikowanej (szczególnie poza-sezonowej).

  • Rozbudowa infrastruktury Stacji Morskiej UG jako bałtyckiego ośrodka edukacji i badań dla umożliwienia rozwoju nowych pro-edukacyjnych usług turystycznych w oparciu o działalność tej placówki oraz publicznej misji uczelni jako źródła rzetelnej wiedzy dla społeczeństwa.

  • Stworzenie infrastruktury dla prowadzenia edukacji i badań dla potrzeb czynnej ochrony gatunków morskich na poziomie odpowiadającego problemom współczesnego stanu ekosystemu Bałtyku oraz postulatom wdrażania zrównoważonej eksploatacji jego zasobów m.in. na akwenach systemu Natura 2000, czy via „Kodeks odpowiedzialnego rybołówstwa FAO”.

Lokalizacja Bałtyckiej Osady

 

Nieruchomości gruntowe i zabudowania oznaczone w ewidencji gruntów jako działki o numerach: 110/2, 111/3, położone przy ulicy Portowej w Helu:

  • Działka 110/2 - własność Gminy Hel (pas zieleni - drzew i krzewów, wzdłuż ulicy Portowej),

  • Działka 111/3 - własność Gminy Hel, (byłe zaplecze budowlane firmy HYDROBUDOWA S.A.: barak, hale magazynowe, place składowe, śmietniki częściowo pas roślinności wydmowej),

  • Działki sąsiadujące - 111/5 (pas roślinności wydmowej, plaża) i 111/2 (część bulwaru) - własność Skarbu Państwa we władaniu Urzędu Morskiego.

 

Orientacyjne granice działek geodezyjnych: nr: 110/2, 111/3 i 111/5.

Aktualny stan środowiska na terenie planowanej inwestycji

Obszar położony nad brzegiem Zatoki Puckiej i obejmuje teren w obrębie miasta Hel ograniczony od strony zachodniej falochronem Portu Wojennego, a od strony wschodniej dochodzi do betonowego placu przed kompleksem basenów hodowlanych Stacji Morskiej UG (fokarium). Od strony północnej, poprzez ulicę Portową sąsiaduje z kolonią domków rybackich, usytuowanych tu w latach 20-tych i 30-tych ubiegłego wieku.

Warunki naturalne tego obszaru cechuje duży stopień degradacji, szczególnie w części zainwestowanej obiektami byłego zaplecza budowlanego. Obiekty te (baraki, magazyny, place składowe) i teren wokół nich (wał wydmowy) w ciągu ostatnich 10 lat uległy dekompozycji i degradacji, będąc doraźnie użytkowanymi jako parking, noclegownia, dyskoteka i magazyny plażowego sprzętu pływającego.

 

   

   

Obraz zdegradowanej części obszaru byłego zaplecza budowlanego (rok 2004).

   

Stan we wrześniu 2005 roku.

Należy nadmienić, że w wyniku działalności bazy rzędna terenu obniżona została do 1,8 – 1,9 m nad poziomem morza (przy wymaganym przez Urząd Morski minimum 2,5 m nad poziomem morza dla terenów objętych zainwestowaniem). Jakiekolwiek więc projekty inwestycji na tym terenie muszą wg urzędu zakładać podniesienie rzędnej terenu o minimum 0,6- 0,7 m.

 

             Niezabudowany odcinek wału wydmowego jest terenem piaszczystym pokrytym głównie roślinnością wydmową (piaskownicą zwyczajną i wydmuchrzycą piaskową). Odnotowuje się tu także ekspansję gatunku obcego - róży pomarszczonej. Inne obce gatunki – wsiedlono w celu przeciwdziałania eolicznemu przemieszczaniu się piasku. Podkreślenia wymaga fakt istnienia pojedynczych stanowisk mikołajka nadmorskiego – gatunku  chronionego prawem. Innym gatunkiem chronionym, który występuje na tym obszarze jest rokitnik. Tworzy on wraz ze skupiskiem innych krzewów i drzew (głównie wierzb) pas zieleni przy ulicy Portowej.

 

Plaża - poza sezonem letnim jest miejscem odpoczynku ptaków: mew, łabędzi, kaczek. Dla wielu z nich pełni rolę zimowiska. Z racji dużej ekspozycji linii brzegu na dominujący z kierunku płd. - zach. dryf i falowanie, na brzegu plaży kumuluje się duża ilość butwiejącej roślinności wodnej. Współtowarzyszące jej skorupiaki i owady stają się pokarmem  drobnych ptaków - pliszek, siewek.

 

Przybrzeżne, piaszczyste dno jest zasiedlone głównie przez ryby dobijakowate, młode płastugi, cierniki, okonie oraz chronione gatunki ryb babkowatych - babki małej i piaskowej. Ze skorupiaków najliczniej występuje garnela. W rejonie kamiennej rafy, wśród bujnej poroślowej roślinności bytują wężynki i pojawia się iglicznia, bałtyckie krewetki, liczne kiełże.  

     

 

     

 

Opis koncepcji zagospodarowania części lądowej  Bałtyckiej Osady 

Po rozważeniu różnych wariantów przestrzennego zagospodarowania tego terenu Uniwersytet Gdański proponuje wybudowanie zespołu budynków pełniących funkcję młodzieżowego schroniska noclegowego, a w ich otoczeniu –poznawczego traktu spacerowego o charakterze ekologiczno – etnograficznym. Architektura obiektów ma być odtworzeniem typowej ulicy nadmorskiej wioski rybackiej.

Rysunek koncepcyjny (A.M. architekci sp. z o.o. i Stacja Morska UG) pokazujący plan rozmieszczenia najważniejszych funkcji Błękitnej Wioski i jej otoczenia (widok od strony ulicy Portowej).

Objaśnienia: 1. Uliczka rybackiej wioski (checze, ogrody itp.). 2. Miejsce postoju rybackich łodzi z zapleczem magazynków i miejscem na suszenie sieci. 3. Budynek zaplecza szkółki nurków  i żeglarzy.    4. Plaża. 5 i 6 Instalacje energetyczne i wodne. 7. Budynek pomocniczy. 8. Ponadwydmowe pomosty na przedłużeniu ulic: Lipowej i Plażowej oraz wzdłuż wydmy. 9. Park wydmowy (rewitalizowane siedlisko przyrodnicze).

Obraz dawnej ulicy w Helu z pocztówki.  

     Proponowane  sposoby  zabudowy.

Uliczka osady rybackiej 

          Koncepcja zakłada przedłużenie ulicy Rybackiej w części pomiędzy ulicą Portową, a poprzeczną ostrogą falochronu portu Marynarki Wojennej zabudowując ją  jednokondygnacyjnymi budynkami. Układ przestrzenny ma odpowiadać tradycyjnej ulicy rybackiej wioski. Jej współczesną funkcją będzie ciąg komunikacyjny dla pieszych (nadmorski pasaż spacerowy) prowadzący do przystani rybackiej, pomostów, publicznej plaży, a w przyszłości i do ośrodka badań oraz hodowli morświnów („Morświnarium”).

Po obu strona ulicy posadowione zostaną jednokondygnacyjne budynki o tradycyjnej regionalnej architekturze – checze. Ulica będzie zaprojektowana w sposób oddający historyczny charakter takich miejsc, jednocześnie ma być nowoczesnym (pro-ekologicznym), ciągiem komunikacyjnym dla pieszych, który zawierał będzie w sobie powierzchnie i linie akumulujące wodę opadową, separującym potencjalne zanieczyszczenia itp. W części końcowej ulicy planuje się wykonanie zjazdu do slipowania plażowych i rybackich jednostek pływających.

Uliczka może być miejscem drobnego handlu ulicznego o charakterze nawiązującym np. do lokalnych tradycji. Pożądanymi w tym miejscu będą stoiska z wyrobami artystycznymi (np. z bursztynu), spożywczymi (warzywa, owoce, pieczywo). Niewykluczone, że łódkowi rybacy będą na tym terenie (ulicy lub plaży) sprzedawać świeże i wędzone ryby. Planuje się również wygospodarować odpowiednie miejsca dla odbywania kaszubskiej „Sobótki” oraz pokazów tradycyjnych metod połowu ryb z plaży (np. niewodem szprotowym lub tubisowym) .

            Otoczenie checzy zawierać ma przydomowe ogródki, pełniące funkcje aneksów wypoczynkowych oraz fakultatywnie, w zależności od potrzeb i możliwości, powinny przejmować zadania związane z mikroretencją wód opadowych, utylizacji odpadów (kompostowniki), powierzchni magazynowych (np. dla sprzętu rybackiego), funkcji rzemieślniczych (np. przydomowych wędzarni, warsztatów szkutniczych) itp.   

Studialne propozycje architektury rybackiej osady. (Uwaga: uproszczenie faktur elewacji i detali architektonicznych wynika z zastosowania prostych technik grafiki komputerowej (zamierzony w realizacji efekt ma odzwierciedlać rzeczywistość utrwaloną na starych fotografiach i w dokumentacjach konserwatorskich).

Checze

Architektura checzy swoją skalą, detalem, zastosowanymi rozwiązaniami konstrukcyjno - materiałowymi odwoływać się będzie do tradycji chat kaszubskich - checzy i pomocniczych zabudowań gospodarskich. Ich podstawowym przeznaczeniem będzie funkcja młodzieżowej bazy noclegowej zdolnej do wypełniania współczesnych funkcji – szkoleniowych, edukacyjnych i socjalnych. We wiosce kwaterować będzie szkolna i studencka młodzież przyjeżdżająca do Helu na zajęcia edukacyjne (do muzeów, Stacji Morskiej, Błękitnej Szkoły itp.).

            Zakłada się, że część kubatury będzie przystosowana dla przyjmowania osób niepełnosprawnych. Miejsce to może służyć także kwaterowaniu młodych sportowców z innych miast rozgrywających turnieje w pobliskiej hali sportowej oraz być ośrodkiem międzynarodowej integracji młodego pokolenia.

Pomiędzy budynkami mieszkalnymi zaprojektowano bezpieczne, zadaszone stanowiska postojowe dla rowerów, gdyż zakłada się, iż checze mogą pełnić rolę ostatniej (noclegowej) stacji postojowej przyrodniczo-edukacyjnej ścieżki rowerowej biegnącej wzdłuż Półwyspu Helskiego.

            Ważne jest, aby budynki, będąc ergonomicznymi i ekonomicznymi były wyposażone w urządzenia i rozwiązania funkcjonalne o pro-przyrodniczym charakterze (pojemniki na segregowane śmieci, oszczędzacze wody i energii, wykonane z materiałów naturalnych, bezpieczne, połączone infra- i inter- sieciami informacyjnymi, maksymalnie autonomiczne w swych funkcjach socjalnych.

Przyjęte założenia są zgodne z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.

Uniwersytet Gdański będzie dążył aby część zabudowań osady było kopiami helskich checzy, których plany architektoniczne są w posiadaniu wojewódzkiego konserwatora zabytków. Kilka ze stojących przy ulicy Wiejskiej  uległo zniszczeniu stosunkowo nie dawano, bo w latach 70-90-tych.

Uwaga: Szczegółowy  sposób zagospodarowania terenu  wraz z architekturą poszczególnych obiektów będzie przedmiotem  konkursu (po uzyskaniu przez UG praw do tego terenu).    

   

Przykładowa architektura ścian szczytowych checzy z rybackiej osady.

 

 

Plan zagospodarowania  parteru i poddasza checzy o funkcjach socjalnych.

 

Plażowa przystań

Koncepcja zakłada podtrzymywanie w otoczeniu osady istnienia rybołówstwa łodziowego. Każdy rybak, posługujący się tradycyjną łódką, otrzyma do dyspozycji magazynek na sprzęt połowowy i niezbędną przestrzeń dla suszenia sieci. Będzie mógł korzystać z tego miejsca, jeśli będzie poławiał używając do tego celu tradycyjnej łodzi, w sposób sprzyjający promocji swojego zawodu, miasta, rodzimych gatunków ryb oraz z poszanowaniem zasad tzw. Kodeksu odpowiedzialnego rybołówstwa FAO.  

Zaplecze nurkowe

Zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego w bezpośredniej bliskości plaży przewiduje się utworzenie zaplecza dla szkoleń nurkowych. W tym celu zaprojektowano pomost, a istniejąca kamienna rafa (poligon badawczy) może być miejscem pierwszych podwodnych eksploracji młodzieży odbywającej tu szkolenia. Dalszym urozmaiceniem podwodnej dydaktyki może być zatapianie dla celów ćwiczebnych innych elementów, których poznanie pod wodą powinno być elementem szkoleniowym bezpiecznego nurkowania lub nauki biologii i ekologii morskich organizmów.  

Plaża

Koncepcja zagospodarowania terenu zakłada utrzymanie publicznego charakteru plaży. Przyjmuje się, że tzw. „Mała Plaża” stanie się modelowym miejscem rekreacji i odpoczynku. Plaża ta spełnia już obecnie ważną rolę rekreacyjną wobec dwóch grup społecznych: matek z małymi dziećmi i ludzi starszych. Jest to największa polska plaża o południowej ekspozycji. Woda jest tu bardziej nagrzana niż od strony otwartego morza, a pirsy portowe chronią jej brzeg przed wzmożonym falowaniem. Jej przestrzeń powinna pomieścić funkcje typowo letniskowe z potrzebami plażowej przystani dla łodzi rybackich i jednostek sportowo-rekreacyjnych (kajaków, żaglówek), a także dla potrzeb nurkowych i badawczych.

Codzienny monitoring mikrobiologicznej czystości oraz zapewnione bezpieczeństwo kąpiących, posiadanie stosownego zaplecza sanitarnego powinno pomóc miastu w staraniu się o pozyskanie dla tej plaży standardu „Błękitnej Flagi”. Wymóg FEE (Fundation for Environmental Education) dotyczący realizacji w obrębie kąpieliska paru pro-przyrodniczych programów edukacyjnych będzie łatwy do spełnienia.

Plaża w sposób naturalny będzie także miejscem badawczych eksploracji uczącej się młodzieży. Tu będzie wykonywać swoje terenowe eksperymenty, połowy, pobieranie próbek, spotykać się z rybakami i obserwować awifaunę. Funkcja ta ograniczona do okresu szkolnego roku (od ~10.IX do ~15.VI) nie będzie kolidować z potrzebami letniskowymi.

Instalacje hydro-energetyczne

Infrastruktura rybackiej osady wymagać będzie zabezpieczenia energetycznego i grzewczego. Jeśli nie będzie możliwości podłączenia do centralnego systemu grzewczego miasta przewiduje się zastosowanie ogniw oraz próżniowych kolektorów cieplnych wykorzystujących nasłonecznienie. Ich użytkowanie i demonstracja zasad działania ma być elementem edukacji pro-przyrodniczej.

Część powierzchni terenu będzie przeznaczona na retencjonowanie wody opadowej, która będzie wykorzystywana do celów gospodarczych. Uważamy za celowe wykazanie konieczności oszczędzania helskich zasobów wody pitnej (z natury bardzo ograniczonych).  

Inne budynki (pomocnicze)

Budynki takie będą potrzebne na salę edukacyjną, pomocnicze warsztaty szkutniczo-rybackie, stanowisko dozoru, toalety itp. Część ich powierzchni będzie niezbędna dla zapewnienia funkcjonowania urządzeń technicznych wspomagających systemy ogrzewania, oświetlenia oraz funkcjonowanie zaopatrzenia i filtrowania wody morskiej dla systemów hodowlanych oraz dla odbioru ścieków.

Pomosty ponad-wydmowe

Ekspozycja krajobrazowa w kierunku południowym i zachodnim na Zatokę Pucką oraz ulokowane na horyzoncie morenowe wzgórza Trójmiasta są najcenniejszym atutem tego terenu (!). Koncepcja jego przestrzennego zagospodarowania ze szczególną atencją musi podejść do tego waloru. Uważając, że na maksymalnie dużej przestrzeni widok ten powinien być osiągalny dla spacerujących, zaprojektowano ciąg ponad-wydmowych drewnianych pomostów (kładek), które z jednej strony dadzą pożądane dla obserwatorów podwyższenie, a z drugiej zabezpieczą roślinność wydm przed jej rozdeptaniem.

Pomosty idące w osi ulic Plażowej i Lipowej pozwolą przechodzić spacerowiczom nad zielenią wydmy bezpośrednio na plaże. Natomiast pomost biegnący równolegle do brzegu, środkiem wału wydmowego stworzy przyrodniczo - niekolizyjny ciąg dla ruchu pieszego ku bulwarowi. Widok, który obejmie będącą u stóp obserwatora roślinność wydmy, dalej wody zatoki oraz horyzont gdyńskich klifów i moren będzie ważnym elementem identyfikującym helski pasaż spacerowy. Wydłuży go od pirsu portu wojennego po nabrzeża portu rybackiego i dalej (w przyszłości) aż po Cypel Helski.

Przyrodnicze zaplecze Bałtyckiej Osady - "park wydmowy" 

Uniwersytet Gdański proponuje, aby na jak największej powierzchni działek 110/2, 111/3 i 111/5 dokonać, chroniąc szczególnie wrażliwe gatunki wydmowej flory, odtworzenia możliwe wszystkich walorów przyrodniczych tego miejsca i nadać mu funkcję parku o charakterze edukacyjnym i rekreacyjnym. Stworzy to możliwość prezentacji szaty roślinnej charakterystycznej dla wydm nadmorskich wybrzeży Bałtyku, z ich specyficznymi zespołami roślinnymi i fauną, a także innymi elementami środowiska przyrodniczego i abiotycznego. Umożliwi również przedstawianie etapów sukcesji na wydmach, a także problemów ochrony nadmorskich wydm przed niszczeniem.

Dając szansę wejścia nad wydmę, będzie można pokazać jak rośliny wydmowe przyczyniają się do stabilizacji piasku. Uzmysłowienie faktu jak wrażliwe są na mechaniczne niszczenie i prezentację sposobów mechanicznej i biologicznej ochrony będzie można wykazać jak duży wysiłek niezbędny jest do naprawiania zniszczeń poczynionych przez nadmierną ludzka penetrację tego siedliska.

 

   

Naturalna roślinność wału wydmowego w rejonie planowanej  inwestycji

              Taki wydmowy park na terenie miasta Helu będzie stanowił pierwszy tego typu obiekt w kraju. Stanowiąc ważny wkład w system proekologicznego kształcenia społeczeństwa poprawi stan wiedzy o środowisku przyrodniczym piaszczystych wydm nadmorskich Bałtyku i może się w ten sposób przyczynić do ich ochrony na całej długości polskiego wybrzeża.

Inne elementy zagospodarowania przestrzennego

Należy zwrócić uwagę na fakt, iż w najbliższym czasie port wojenny w Helu może ulegać stopniowemu przeobrażaniu i otwarciu na potrzeby cywilne. Wówczas to należy przewidzieć możliwość pozyskania dla potrzeb „Bałtyckiej wioski” dostępu do południowego pirsu. Z jednej strony mógłby być to wygodny ciąg komunikacyjny do „Morświnarium” a z drugiej miejsce postojowe dla jednostek pływających uczestniczących w projektach edukacyjno-naukowych.

Komunikacja

Całość ruchu komunikacyjnego (jakość nawierzchni, natężenie, kierunki) w tej części Helu wymaga profesjonalnej i wnikliwej weryfikacji przez stosowne instytucje. Przy okazji należy pamiętać, iż koniecznym stanie się doprowadzenie do „Bałtyckiej Osady” szlaku rowerowego.

Zakłada się maksymalne ograniczenie ruchu pojazdów samochodowych w sąsiedztwie omawianego terenu (z wyłączeniem potrzeb osób niepełnosprawnych, mieszkańców, zaopatrzenia, transportu sprzętu pływającego). Ciągi piesze i jezdnie sąsiadujące z nową inwestycją będą wymagały remontu i wszechstronnego dostosowania do nowych funkcji terenu. Pokładamy nadzieję, iż modernizacja ulicy Portowej zyska przychylność w oczach decydentów odpowiedzialnych za ten rodzaj infrastruktury transportowej.

Opracowując przyszłą, finalną koncepcję ciągów komunikacyjnych dla tego terenu należy się liczyć, że przestrzeń, która do tej pory była dla funkcji cywilnych niedostępna  (np. drogi, pirs i nabrzeże portu wojennego), może okazać się rychło elementem, który będzie musiał być uwzględniony przy projektowaniu ostatecznego kształtu urbanistycznego wioski. Wymusi to wręcz zredefiniowanie przyszłej funkcji tej części miasta.   

Adresaci projektu

Adresatami działalności oraz pierwszoplanowymi beneficjantami realizacji projektu będą:

  • w wyniku edukacji profesjonalnej - studenci uczelni polskich i zagranicznych,

  • w wyniku rozpowszechniania informacji i prowadzonych szkoleń – eksploatatorzy walorów przyrodniczych – rybacy i przetwórcy ryb, sektor turystyczny, administracja morska i samorządowa, mieszkańcy Helu, regionu, turyści z Polski i Europy, ogół społeczeństwa

  •   w wyniku prowadzonej działalności oświatowej - uczniowie szkół wszystkich szczebli w kraju i Europie,

  • w wymiarze ekonomicznym – mieszkańcy miasta i regionu (usługi na rzecz edukacyjnych, naukowych i pro-turystycznych aktywności),

  • w wymiarze socjalnym – mieszkańcy miasta i Półwyspu Helskiego (osoby poszukujące pracy).

Podział funkcjonalny obiektów oraz ramowy program działalności 

Część ośrodka (zespół checzy) będzie tanią noclegową bazą dla uczestników zajęć dydaktycznych. Inne budynki (pomocnicze, pracownie, baza nurków itp.) będą spełniać rolę miejsc edukacji praktycznej (lekcje, szkolenia). Zlokalizowane obok morświnarium będzie miejscem ekspozycji morskich ssaków, ich hodowli, badań i rehabilitacji. Natomiast planowany park wydmowy to przyszły bezkolizyjny w stosunku do potrzeb ochrony przyrody turystyczny trakt spacerowy.

 Ulokowane na tym terenie systemy poboru i filtrowania wody zostaną zdyskontowane na rzecz hodowli organizmów morskich dla potrzeb badawczych, ich restytucji i konieczności edukacyjnych. Połączą je inne, poboczne obiekty lub instalacje o funkcjach ekspozycyjnych i eksploatacyjnych. Część z nich, uzbrojona w systemy informacyjne i wizualizacyjne, spełniać będzie tę rolę jednocześnie (np. instalacje energii odnawialnej).

Główny nurt edukacji będzie miał charakter oświatowy i będzie skierowany do młodzieży. Będzie to morska, pro-przyrodnicza edukacja wykonywana na tle działalności naukowej. Uwzględniane będą regionalne związki kulturowych tradycji rybaków i Kaszubów z lokalnymi walorami przyrodniczymi . Rdzeniem będzie rozwijany od 5 lat projekt „Błękitna Szkoła” finansowany przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej  w Gdańsku.

Po wybudowaniu ośrodka będzie można przejść do szerszej, międzynarodowej formuły jego realizacji. W obrębie znanej już na polskim rynku morskich eko-lekcji zostaną zainicjowane stałe, cykliczne międzynarodowe zajęcia dydaktyczne. Będą to 1-2 tygodniowe bloki lekcji (kursy) dla uczniów klas gimnazjalnych z różnych krajów Unii Europejskiej (dwu lub trójstronne np. polsko/niemieckie lub polsko/niemiecko/rosyjskie i in.). Jak pokazują doświadczenia podobnych zachodnioeuropejskich ośrodków, potrzeby integracyjne młodego pokolenia Europy na płaszczyźnie edukacyjnej uzyskiwały do tej pory znaczące wsparcie ze strony instytucji i programów UE.

W nurcie edukacji profesjonalnej będą mieścić się zajęcia dydaktyczne realizujące założenia programowe kierunków studiów Uniwersytetu Gdańskiego oraz innych polskich i europejskich uczelni (ćwiczenia, wykłady, praktyki). Wybudowana baza pozwoli na zwielokrotnienie ich częstotliwości i da szansę nauki w Helu większej liczby studentów. Tak, jak to już się dzieje w ramach projektu UE BALTDER,[1] oferta będzie skierowana do studentów wszystkich krajów europejskich.

Planowane jest także zainicjowanie kursów skierowanych do grup zawodowych czerpiących pożytki z morza. Głównym (priorytetowym w ramach Wspólnej Polityki Rybackiej UE) staną się działania edukacyjne dotyczące promowania metod zrównoważonego sposobu eksploatacji morza, a szczególnie tzw. odpowiedzialnego rybołówstwa. Oddzielnym zadaniem będzie prowadzenie edukacji i informacji o morzu, rybakach i kaszubskich tradycjach wobec rzesz turystów odwiedzających Hel. Etnograficzny charakter wioski, wydmowy park i pasaż spacerowy oraz morświnarium przyciągną, oraz zatrzymają na dłużej w Helu zapewne nie mniejszą liczba odwiedzających niż fokarium[2].

Ważną częścią inwestycji będzie budowa nowego ujęcia i filtrowania wody morskiej. Jest to konieczność wynikająca z potrzeby dostarczenia tego medium do istniejących w Stacji Morskiej systemów hodowli (basenów, akwariów) w celu wzmożenia jej wymiany i polepszenia warunków życia przetrzymywanych zwierząt. Pozwoli także na rozwinięcie hodowli innych zagrożonych gatunków morskich.

   

Korzyści materialne  

Miasto i region odczują dodatni efekt finansowy działalności ośrodka natychmiast po jego powstaniu. Roczny rytm różnych form edukacji będzie niezwykle wspomagającym ekonomię i rozwój usług w mieście i jego otoczeniu. Zadania oświatowe zapewnią napływ konsumentów usług i towarów w trudnym okresie jesienno - wiosennym. W lecie natomiast, nowe atrakcje spowodują wydłużenie pobytu turystów w Helu i stymulować będą np. wydłużony czas postoju jachtów, samochodów, liczniejszą frekwencję konsumentów w punktach żywienia itp. Wzrośnie cena gruntów w okolicy ośrodka oraz popyt na usługi w okolicy nowo stworzonych atrakcji.  Wstępne symulacyjne obliczenia dla tego typu działalności zostały już  wykonane i są one nadzwyczaj obiecujące.

Projekty dowiązane

 

Park wydmowy

Rewitalizacja środowiska naturalnego w otoczeniu Bałtyckiej Osady jest oczywistą koniecznością. Projekt zakłada likwidację wszelkich postindustrialnych pozostałości oraz obcych nasadzeń na tym obszarze i odtworzenie w tym miejscu rodzimych zespołów roślinności wydmowej  Wykonanie tego zadania wraz z dodaniem terenowi nowej funkcji edukacyjnej oraz rekreacyjnej (ale nie sprzecznej z potrzebami zachowania środowiska naturalnego)  ma korzystnie wpłynąć na rewaloryzacje przestrzeni krajobrazowej w rejonie helskiej kolonii rybackiej.   

Morświnarium

Projekt bierze pod uwagę plan budowy ośrodka badań i hodowli morświnów. Warunkiem dobrej koegzystencji jest m.in. spójność programowa pracy Błękitnej Wioski i  ośrodka hodowlano-badawczego. Ta hydrotechniczna inwestycja wymaga innych procedur akceptacji i uzgodnień niż część lądowa. Zostaną one poczynione w ramach odrębnego projektu pod robocza nazwą – „morświnarium”.

Aqua-labs

Zaplanowano aby na zapleczu Błękitnej Wioski ulokować nową przepompownię i filtry wody morskiej dla akwariów i hodowli basenowych Stacji Morskiej. Wydajność dotychczasowego ujęcia, ulokowanego na pirsie portu rybackiego, jest już niewystarczająca dla wypełnienia współcześnie wymaganych warunków hodowli organizmów morskich (w tym fok i ryb). Poprowadzenie nowej instalacji zaplanowano wzdłuż pirsu portu Marynarki Wojennej i ulicy Portowej. Zadanie to będzie wykonywane w ramach odrębnego projektu planowanego do realizacji w ramach oddzielnej aplikacji.

www.hel.univ.gda.pl

STACJA MORSKA  INSTYTUTU OCEANOGRAFII  UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO

84-150 HEL, MORSKA 2, TEL;+58 67 50 836, FAX;+58 67 50 420, E-MAIL: hel@univ.gda.pl

                        Opracowanie:

K.E.Skóra, I.Kuklik – tekst i założenia funkcjonalne

K.E.Skóra, J.Abramowicz, R.Kretkiewicz - fotografie

A.M.architekci sp. z o.o. – rysunki  

 

 Opinie i zapytania dotyczące projektu "Błękitna Wioska"  prosimy kierować na adres:
probaltic@univ.gda.pl


[1] „Bałtyckie Centrum Doskonałości Rozwoju Edukacji i Badań”

[2]  >410 tys. osób w 2003 roku

<<<POWRÓT